Pun engkabang

From IbanWiki, an Iban Encyclopedia

Jump to: navigation, search
Buah Engkabang (Shorea macrophylla)

English: Illipe nut, Borneo tallow nut (buah)
Malay: Meranti [1]
Nama Bukai: Tengkawang (Jaku Indonesia)

Engkabang tu siti bansa buah enggau pun kayu siga (diatu bisi ditaman) ti datai ari genus Shorea sereta idup ba menua Malaysia, Indonesia Philippines enggau menua Asia Tenggara ke bukai. Taja pia, sub-spesis Dipterocarpaceae ti ngundan mayuh minyak semina tumbuh ba Pulau Borneo aja.


Contents

Bansa Engkabang

Engkabang bisi ngembuan mayuh bansa. Sekeda ia

  1. Engkabang jantong - Shorea macrophylla
  2. Engkabang bintang - Shorea splendida
  3. Engkabang gading - Shorea helmsleyana
  4. Engkabang terendak - Shorea simins
  5. Engkabang asu - Shorea palembanica
  6. Engkabang rusa - Shorea stenoptera
  7. Engkabang langai bukit - Shorea pinanga


Buah Engkabang

Gamal buah engkabang

Tebal agi, pun engkabang bebuah enda kurang ari tujuh taun sekali. Nitihka sub-spesis, sekeda buah engkabang tu bisi mesai buah ping-pong, bechura coklat lalu bisi ngembuan "sayap" empat (tauka lebih) bilah.

Buah engkabang ti udah tuai, labuh ari puchuk ia lalu bepusin. Buah tu matok enggau jampat enti nadai diambi. Kelimpah ari diambi kitai, jelu babas baka babi rindu bepakaika buah tu ketegal ngembuan lemak ti tinggi

Bilun engkabang diberi nama bakanya ketegal bilah "sayap" ia ti bepusin sebaka enggau buah engkabang ti labuh.


Pun engkabang

Baka pun kayu bukai, pun engkabang beguna bendar dalam pengawa berumah. Suah agi pun ia digagaka ramu dikena ngaga rumah ti menyana. Taja pen kering, kayu tu enda tan basah, nya alai suah agi kayu tu digagaka gelegar bilik.


Minyak engkabang

Minyak engkabang

Buah engkabang ngundan mayuh lemak (Shorea macrophylla). Agi kelia minyak (cooking oil) tu dikena betanakka lauk, berunsut (massage), berubat (medicine) sereta utai bukai. Nitihka pansik, minyak tu bisi ngundan anti-aging properties [3]. Nya alai, mayuh kumpeni begunaka minyak tu lalu diproses nyadi krim mua, lipstick, lotion enggau utai bukai. Minyak tu dikumbai green butter tauka illipe butter.

Minyak tu mega manah dikena ngulai asi ke angat laban bau ia chukup rengut sereta nyamai.

Jalai ngaga

Pengawa ke ngaga minyak tu dikumbai orang mitan engkabang.

  1. Buah ti labuh deka diambi sereta dibuai kerubung enggau sayap ia.
  2. Leka engkabang deka disalai taukai dijembui.
  3. Leka engkabang deka dikupak dikena ngulihka isi ia. Udah tu, isi ia tau dijual. Dalam taun 2010, dipelabaka rega engkabang bisi dalam RM2.00 sekilo
  4. Isi direbus ngambika lembut
  5. Isi ia ditutuk lalu diapit dikena ngulihka minyak ia
  6. Minyak nya tadi ditimbun dalam ruas lalu ditejuka chelap sereta meku
  7. Minyak engkabang udah tau dikena

Minyak tu mega dikumbai kitai pitan engkabang.

500px-PlusMinus.svg.png Penemu ba sitak tu bedau engkeman. Dipinta sapa-sapa ke bisi nemu tau nyaup nyeruri tauka madahka kami.


Dilindung

Ba Malaysia, perintah ngena atur ari Bagi ke-dua, Section 31 of Sarawak’s Wildlife Protection Ordinance, dikena ngelindung pun engkabang ari punas[2].

Undang-undang ti engkeman agi tau dibacha ba Laws of Sarawak, Chapter 26, WILD LIFE PROTECTION ORDINANCE, 1998.

Punas

Nitihka pansik ti dikeluarka International Union for Conservation of Nature ba IUCN Red List, nyau ka semua bansa kayu engkabang tu dipasukka dalam kategori critically endangered.

Taja pia, sekeda ari spesis ke dipadahka IUCN udah punas agi mayuh tumbuh ba Taman Negara Bako (Malaysia) enggau Taman Negara Lambir (Malaysia).


Nota

  1. Semina sama spesis
  2. Bansa ari lumur 1 - 7,
  3. Seatons Chemical
  4. Leka engkabang ti dijembui manah agi ari ke disalai laban nadai bau asap


Penyanding penemu

  1. http://id.wikipedia.org/wiki/Tengkawang
  2. http://ms.wikipedia.org/wiki/Shorea
  3. http://id.wikipedia.org/wiki/Dipterocarpaceaeti
  4. Laws of Sarawak, Chapter 26, WILD LIFE PROTECTION ORDINANCE, 1998
  5. http://sonofapai.blogspot.com/2010/02/buah-engkabang.html
Personal tools
Namespaces
Variants
Actions
Navigation
Toolbox